واقعیت

معرفی کتاب واقعیت

کتاب واقعیت از هانس رزلینگ، تصورات غلط ما از جهان و شناسایی ۱۰ غریزه انسانی را بررسی می‌کند که ما را به سمت دیدگاه‌های بیش از حد دراماتیک و بدبینانه سوق می‌دهند. این کتاب مثال‌های واقعی از بروز این غریزه‌ها، دلایل باور ما به آن‌ها و اثرات منفی آن‌ها را ارائه می‌دهد. همچنین، هانس رزلینگ به بررسی چگونگی استفاده از واقعیت‌گرایی برای غلبه بر این تصورات نادرست می‌پردازد.

در دو دهه گذشته، رسانه‌ها تصاویری تاریک و ناامیدکننده از وضعیت جهان به نمایش گذاشته‌اند که باعث شکل‌گیری نگرش‌های بدبینانه در ذهن بسیاری از افراد شده است. اخبار مربوط به تروریسم، فقر شدید، و اپیدمی‌های مرگبار به‌طور مکرر در تلویزیون و روزنامه‌ها منتشر می‌شود و این تصور را ایجاد می‌کند که اوضاع همیشه در حال بدتر شدن است. 

اما واقعیت این است که این دیدگاه کاملا نادرست بوده و در حقیقت، بسیاری از جنبه‌های زندگی در جهان در حال بهتر شدن است. این بدین معنی نیست که نگرانی‌های واقعی وجود ندارند، اما وقتی که همواره در مورد همه مسائل، به جای پذیرش یک جهان بینی مبتنی بر واقعیت، صرفا نگران هستیم، توانایی‌مان را در تمرکز بر مسائل مهم‌تر و واقعی‌تر از دست می‌دهیم.

هدف نهایی کتاب واقعیت (Factfulness) تغییر نگرش افراد از دیدگاه‌های بدبینانه به یک دیدگاه مبتنی بر داده و واقعیت است. هانس رزلینگ ده غریزه انسانی را که به اشتباه ما را به سوی دیدگاه‌های بیش از حد دراماتیک، کلیشه‌ای، انعطاف‌ناپذیر و به‌طور ناعادلانه‌ای بدبینانه از جهان سوق می‌دهند، بررسی می‌کند. او امیدوار است که خوانندگان بتوانند تصورات غلط خود را اصلاح کنند و به دنبال به دست آوردن اطلاعات جدید باشند. رزلینگ معتقد است با تمرکز بر تحولات مثبت و پیشرفت‌های واقعی، می‌توانیم به درک بهتری از واقعیت‌های جهان برسیم و از نگرش‌های کلیشه‌ای و غیرواقعی فاصله بگیریم. در ادامه می‌توانید خلاصه کتاب واقعیت را بخوانید.

خلاصه کتاب واقعیت

کتاب واقعیت به بررسی این موضوع می‌پردازد که چطور گسترش رسانه‌ها و ده غریزۀ انسانی که باعث تفکر اشتباه می‌شوند، دیدگاه ما نسبت به جهان را تحریف کرده‌اند. رسانه‌ها معمولا بیشتر بر روی اخبار منفی و ناگوار تمرکز دارند و باعث ایجاد تصویری تاریک و غیرواقعی از دنیا می‌شوند. این کتاب به خوانندگان کمک می‌کند چطور می‌توانیم هنگام شکل‌دهی به نظرات خود، حقیقت را از خیال جدا کنیم.

کتاب واقعیت در هر فصل به بررسی یک غریزۀ انسانی می‌پردازد که باعث روی آوردن انسان به تفکرات غلط و کلیشه‌ای می‌شوند.این تمایلات می‌توانند ما را به سمت تصمیمات و قضاوت‌های نادرست ببرند و درک ما از واقعیت را تحریف کنند. این غرایز انسانی عبارت‌اند از: غریزۀ شکاف، غریزۀ منفی‌گرا، غریزۀ پیروی از خط مستقیم، ترس، غریزۀ اندازه، غریزۀ کلی‌گرا، غریزۀ سرنوشت، نگرش تک بعدی، سرزنش و غریزۀ فوریت. در ادامه هر یک از این غرایز و تاثیر آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

غریزۀ شکاف

فصل اول کتاب واقعیت مربوط به غریزۀ شکاف است. ما معمولا تمایل داریم جهان را به دو گروه دوتایی تقسیم کنیم (مثل کشورهای ثروتمند در برابر کشورهای فقیر یا جهان توسعه‌یافته در برابر جهان توسعه‌نیافته).  اما در واقعیت بخش متنوع و گسترده‌ای از جمعیت مربوط به طبقۀ متوسط است که بیشتر جمعیت جهان در این طبقه هستند.

غریزه شکاف باعث می‌شود جهان را از آنچه که هست، شکاف‌دارتر ببینیم و این مسئله مانع از همکاری بین‌المللی می‌شود. برای غلبه بر این غریزه باید از مقایسه‌های ساده و مستقیم پرهیز کرد و به جای تکیه بر مثال‌های افراطی از ثروت یا فقر، به جستجوی واقعیت‌های بیشتر بپردازیم. شناخت تعصبات شخصی و تأثیر آن‌ها بر قضاوت‌هایمان مهم است، زیرا این تعصبات می‌توانند ما را به سمت نتیجه‌گیری‌های نادرست سوق دهند. 

غریزۀ منفی‌گرا و نقش آن بر تصورات غلط ما از نقل کتاب واقعیت

غریزۀ منفی‌گرا باعث می‌شود به این فکر کنیم که جهان هر روز در حال بدتر شدن است اما این غریزه اشتباه است. دنیا امن‌تر و ثروتمندتر از هر زمان دیگری است و همواره در حال بهبود است. با دامن زدن به این غریزه به سمت راه‌حل‌های رادیکال و افراطی گرایش پیدا می‌کنیم یا به ناامیدی و یأس دچار می‌شویم. یاس و ناامیدی هم باعث منفعل شدن و بی‌عملی می‌شود. این امر می‌تواند به شکل‌گیری مشکلات جدید و عدم توانایی در رسیدگی به مسائل فعلی منجر شود.

برای اجتناب از این غریزه، باید یاد گرفت که انتظار اخبار نامتناسب و بد را داشته باشیم. باید بپذیریم که اوضاع می‌تواند هم بد باشد و هم در حال بهبود. همچنین باید دانش خود از گذشته را تقویت کنیم تا دید بهتری نسبت به حال داشته باشیم  و امیدوار باشیم که با همکاری و تلاش می‌توانیم به بهبود مستمر دست یابیم. با این رویکرد، می‌توانیم به جای ناامیدی، انرژی و منابع خود را برای یافتن راه‌حل‌های مؤثر و پایدار به کار بگیریم.

پیروی از خط مستقیم چه تاثیری بر درک ما از واقعیت دارد؟ 

این غریزه مربوط به وقتی است که باور داریم روند همیشه با همین سرعت و همین جهت ادامه خواهد داشت. اما این باور هم اشتباه است. این غریزه باعث بروز ترس و وحشت بی‌دلیل و غیرضروری (مثلاً درباره پایداری جمعیت جهان) و نادیده گرفتن مشکلات قابل توجه می‌شود  (مثل کمک نکردن به افراد فقیر از ترس افزایش رشد جمعیت). برای غلبه بر این غریزه، باید دانش اولیۀ خود را درباره کمیت‌ها افزایش دهید: همه نمودارهای آماری به صورت خط راست نیستند و شما ممکن است فقط بخش کوچکی از یک روند بزرگتر را ببینید.

تاثیر غریزه ترس بر زندگی به نقل کتاب واقعیت

غریزه ترس به تمایل ما برای بزرگ‌نمایی احتمال آسیب دیدن اشاره دارد، به‌ویژه در مواردی مانند تروریسم، جنگ یا بیماری. این غریزه می‌تواند به نگرانی‌های بی‌مورد و احساس پارانویا منجر شود و ما را به واکنش‌های افراطی و خطرناک وادارد. به‌عبارتی دیگر، این ترس‌ها می‌توانند ما را از واقعیت دور کنند و باعث شوند که واکنش‌های نادرستی نسبت به تهدیدات فرضی نشان دهیم.

برای جلوگیری از این طرز فکر ترس‌آلود، باید به یاد داشته باشیم که ترس باید با توجه به میزان خطر و احتمال قرار گرفتن در معرض آن سنجیده شود. مهم است که پیش از واکنش نشان دادن، داده‌ها و شواهد را بررسی کنیم و نسبت به داستان‌های دراماتیک و ناامیدکننده‌ای که در اخبار منتشر می‌شوند، با احتیاط و تردید نگاه کنیم. با این رویکرد می‌توانیم به‌طور منطقی‌تر به خطرات نگاه کنیم و از واکنش‌های هیجانی و غیرمنطقی خودداری کنیم. 

غریزه اندازه

غریزۀ اندازه زمانی رخ می‌دهد که بر اساس یک واقعه یا دادۀ منفرد بیش از حد قضاوت می‌کنیم. این کار باعث می‌شود با شواهد جزئی قضاوت‌های نادرستی از ابعاد واقعی مسائل داشته باشیم و تصور می‌کنیم برخی چیزها بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از حد واقعی هستند. در واقعیت، اطلاعات پراکنده و شواهد ناچیز جایگزین‌های ضعیفی برای داده‌های آماری معتبر هستند. وقتی بیش از حد به نمونه‌های کوچک تکیه می‌کنیم، توجه خود را به مسائل بی‌اهمیت اختصاص می‌دهیم و منابع محدود را به نادرست تخصیص می‌دهیم.

برای به دام نیفتادن در این غریزه باید اطلاعات را با دقت بیشتری بررسی کرد و به جای پذیرش آمارهای جداگانه، آن‌ها را با مجموعه داده‌های بزرگ‌تر مقایسه کنیم. این کار باعث می‌شود تا حس بهتری از تناسب و دیدگاه داشته باشیم. همچنین، توجه و منابع خود را باید بر بزرگ‌ترین اعداد یک مجموعه داده متمرکز کنیم تا از قضاوت‌های نادرست بر اساس داده‌های جزئی جلوگیری کنیم.

غریزه کلی‌گرا و تعمیم به روایت کتاب واقعیت

غریزه کلی‌گرا زمانی بروز می‌کند که به طور کلی و بدون توجه به تفاوت‌ها، افراد یا گروه‌های مختلف را به یک دسته واحد نسبت می‌دهیم. این موضوع به ویژه در مورد افرادی که متفاوت از «ما» در نظر گرفته می‌شوند، شدت می‌یابد. بر اساس غریزۀ شکاف، که باعث تقسیم جهان به دو گروه دوتایی می‌شود، غریزه تعمیم موجب می‌شود که تنوع‌های موجود در دنیای اطراف را نادیده بگیریم و همه را به یک «دیگران» نامشخص و یکنواخت تبدیل کنیم. 

این تفکر باعث می‌شود که تفاوت‌ها و شباهت‌هایی که درون گروه‌ها وجود دارد را درک نکنیم.  این نوع تفکر منجر به کلیشه‌ها و ناآگاهی از میزان تغییرات جهان می‌شود. برای غلبه بر این غریزه، هانس رزلینگ در کتاب واقعیت پیشنهاد می‌کند دسته‌بندی‌های خود را زیر سوال ببرید، از مثال‌های افراطی دوری کنید و به تعصبات و دیدگاه محدود خود آگاه باشید. باید سعی کنیم تنوع‌های موجود را در نظر بگیریم. با این رویکرد، می‌توانیم تصویری دقیق‌تر و جامع‌تر از جهان پیرامون خود به دست آوریم و از قضاوت‌های نادرست و کلیشه‌ای جلوگیری کنیم.

غریزه سرنوشت

به عقدیۀ کتاب واقعیت غریزه سرنوشت به این باور نادرست اشاره دارد که ویژگی‌های کشورها و جوامع به‌طور ثابت و غیرقابل تغییر هستند و به همین دلیل تصور می‌کنیم که شرایط و وضعیت آن‌ها هرگز تغییر نخواهد کرد. این طرز فکر می‌تواند ما را به اشتباه سوق دهد که فکر کنیم فرهنگ‌ها، اقتصادها و جوامع به‌طور طبیعی و در اثر زمان به سوی یک مسیر خاص پیش می‌روند و از این رو، سرمایه‌گذاری یا توجه به مناطقی که نیاز به کمک دارند را نادیده بگیریم. 

برای غلبه بر این غریزه، مهم است که درک کنیم تغییرات می‌توانند در هر فرهنگی رخ دهند و عدم تغییر در یک جنبه به معنای عدم تغییر در سایر جنبه‌ها نیست. همچنین، باید همواره دانش و اطلاعات خود را به‌روز نگه داریم، زیرا اطلاعاتی که چند سال پیش در اختیار داشتیم ممکن است دیگر معتبر نباشد. این رویکرد به ما کمک می‌کند تا با دیدگاهی بازتر و واقعی‌تر به جهان نگاه کنیم و از امکانات و پتانسیل‌های نهفته در جوامع مختلف آگاه شویم.

غریزه نگرش تک‌بعدی

غریزه نگرش تک‌بعدی به تمایل ما به ساده‌سازی مسائل پیچیده اشاره دارد و ما را به این باور سوق می‌دهد که می‌توانیم با استفاده از توضیحات و راه‌حل‌های ساده، مشکلات بزرگ را حل کنیم. این رویکرد می‌تواند ما را به سمت پذیرش ایدئولوژی‌های کلی و بی‌توجهی به جزئیات و پیچیدگی‌های واقعی دنیای پیرامون سوق دهد. به عنوان مثال، این غریزه ممکن است باعث شود که فردی با داشتن تنها یک راه‌حل یا نظر، همه مسائل را فقط از آن زاویه ببیند و از درک سایر ابعاد یا پیامدهای آن غافل شود. 

برای مقابله با غریزه نگرش تک‌بعدی باید به دنبال نظرات مخالف با خودمان باشیم و حرف آن‌ها را نیز بشنویم. نباید فقط به آمار و ارقام تکیه کنیم و برای شکل دادن دیدگله‌هایمان  از تفکر انتقادی و چند بعدی استفاده کنیم. همچنین باید از افراد متعصب که تمام جوانب موضوعات را نمی‌بینند دوری کرد.

غریزه سرزنش چه تاثیری بر درک واقعیت دارد؟

به گفتۀ کتاب واقعیت، وقتی مشکلی برایمان پیش می‌آید غریزۀ سرزنش به سراغمان می‌آید تا بتوانیم برای آن مشکل مقصری پیدا کنیم. اما همۀ مشکلات مقصر ندارند و مشکلاتی مثل جنگ، قحطی، فقر و تبعیض ناشی از عوامل یچیده‌ای هستند و یک فرد یا عامل مسئول آن نیست و نیروهای سیاسی و اقتصادی گسترده‌تر جهان ما را شکل می‌دهند. وقتی تحت تأثیر غریزه سرزنش قرار می‌گیریم، زمینۀ کلی رخدادها را نادیده می‌گیریم، تنها به علائم مشکلات توجه می‌کنیم و افراد نامناسب را مقصر می‌دانیم.

هانس رزلینگ در کتاب واقعیت توضیح می‌دهد که برای مقابله با این غریزه به جای آن که به دنبال مقصر باشید باید به دنبال درک ریشۀ مشکلات بود و سیستم‌ها و ساختارها را مطالعه کرد نه قهرمانان را. این رویکرد به ما کمک می‌کند تا بفهمیم چگونه نیروهای مختلف در ارتباط هستند و چطور می‌توان با شناسایی و تحلیل این عوامل، به حل مشکلات پیچیده‌تری که جامعه با آن‌ها روبرو است، نزدیک‌تر شویم. 

برای مقابله با غریزه سرزنش، باید رویکردی متفاوت اتخاذ کنیم. به جای اینکه به دنبال مقصرسازی باشیم، باید به ریشه‌های مشکلات نگاه کنیم و به مطالعه سیستم‌ها و ساختارهای موجود بپردازیم. به این ترتیب، به جای اینکه بر روی فردی خاص تمرکز کنیم، می‌توانیم به تغییرات ساختاری و سیستمیک بپردازیم که می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند.

غریزه فوریت

اگر بخواهیم به این غریزه گوش کنیم باید بلافاصله بعد از هر اتفاق اقدامی اساسی داشته باشیم تا از فاجعه جلوگیری کنیم؛ به عبارتی رویکرد «یا الان یا هیچ‌وقت» را داشته باشیم. اما این غریزه اشتباه است و استراتژی مناسبی برای حل مشکلات نیست. این رویکرد باعث واکنش‌های عجولانه، وحشت، عواقب ناخواسته و از دست دادن اعتبار می‌شود. بهتر است به جای این کار به داده‌های موجود توجه کنیم و به یش‌بینی‌های بدبینانه شک کنیم و قبل از عجولانه عمل کردن بپذیریم که آینده نامشخص است.

چطور می‌توانیم دیدگاهی نزدیک به واقعیت داشته باشیم؟

کتاب واقعیت نشان می‌دهد که با درک و شناسایی غریزه‌های انسانی می‌توان دیدگاه‌های بدبینانه و دراماتیک تغییر داد و به سمت دیدگاه‌‌های مبتنی بر واقعیت و منطق حرکت کرد. رها کردن این غرایز، شما را به یک خوش‌بین ساده‌لوح تبدیل نمی‌کند بلکه شما را به یک امیدگرا تبدیل می‌کند. با توجه به شواهد و پیشرفت‌های چشمگیر در زمینه‌های مختلف می‌توان به امکان رشد و پیشرفت بشر ایمان آورد.  امیدواریم یاد بگیرید که بی‌دلیل امیدوار نباشید، و بدون دلیل نیز نترسید.

«این کتاب، آخرین نبرد زندگی من است؛ مبارزه با ناآگاهی‌های مخرب… سابقاً، خود را با مجموعه عظیم داده‌ها، نرم‌افزارهای آگاهی بخشی، یک سبک یادگیری پر انرژی و نیز یک سرنیزه سوئدی جهت فرو بردن در گلو مجهز کردم. آن چیزها کافی نبوند، اما امیدوارم این کتاب کافی باشد.»

– هانس رزلینگ، فوریه ۲۰۱۷

چه کسانی باید کتاب واقعیت را بخوانند؟

مطالعۀ کتاب واقعیت به افرادی که نسبت به جهان و اتفاقات آن بدبین هستند، فعالان و محیط‌زیست‌گران و همچنین افرادی که در حوزه بهداشت عمومی فعالیت می‌کنند، پیشنهاد می‌شود. کتاب واقعیت بر مبنای داده‌ها و تحقیقات نشان می‌دهد که دنیا آنقدری که ما فکر می‌کنیم هم ناامید کننده نیست. رزلینگ در این کتاب از داستان‌ها و تجربیات شخصی استفاده کرده تا کتاب از حالت خسته‌کننده بودن خارج شود و خواننده بتواند با آن ارتباط احساسی برقرار کند. 

این کتاب با نام هایی مثل کتاب واقع نگری هم شناخته می شود که توسط هانس روسلینگ نوشته شده است.